بهره مالکانه معادن بزرگ
بهره مالکانه معادن بزرگ
مقاله ام در نشریه تخصصی معدن کشور چاپ شد. چکیده اش اینجاست:
چكيده:
نظر به اينكه تاكنون اقتصاد ايران بصورت دولتي اداره مي شد ورود بخش خصوصي به حيطه هاي اقتصادي بخصوص در مقياس بزرگ از جمله معادن بسيار كمرنگ بود ، لذا بهره مالكانه تاكنون كاربردي در نظام اقتصادي ايران نداشته است .
پس از آغاز اجراي اصل 44 قانون اساسي ، اقتصاد ايران در تمامي بخش ها شاهد تحولي بنيادي و زيرساختي در بدنه خود شده است بطوريكه نظامات جديد اقتصادي را همراه با خود به ميدان آورده و نقش اصلي را به آنها اعطا كرده است .لذا با كم شدن تصدي گري دولت و كاهش برخي از درآمدها و همچنين افزايش سود بخش خصوصي ، ماليات هاي جديد مانند ماليات بر ارزش افزوده و ... پاي خود را به اقتصاد ايران باز نموده اند تا رشد و شكوفايي اقتصادي بر پايه همين درآمد ها بنا شود.
يكي از همين موارد بهره مالكانه (Royalty) يا حق انتفاع از پروانه بهره برداري معادن است. با توجه به اينكه معادن بزرگ به عنوان انفال شناخته شده و قابل واگذاري نيستند و پروانه بهره برداري آنها به نام دولت مي باشد و از طرفي بنا بر اصل 44 قانون اساسي دولت مكلف به كاهش تصدي گري است ، لذا با واگذاري شركت هاي بهره بردار ، ضمن كاهش تصدي گري خود ، لازم است با دريافت بهره مالكانه يا همان حق انتفاع از پروانه بهره برداري ، منابع لازم براي توسعه بخش معدن و اكتشاف را تامين نمايد.
و بخش هایی از مقاله:
... لذا با وجود اينكه پروانه بهره برداري اين معادن به نام دولت است ، پس از واگذاري ، شركت هاي بهره بردار كه پيش از اين ماهيتي دولتي داشتند، مانند گذشته هيچ پرداختي بابت تعلق پروانه بهره برداري معادن يا همان بهره مالكانه و سنگ برجاي معدن به دولت ندارند....
...
جدول ذيل وضعيت ماليات و بهره مالكانه را در كشور هاي مختلف نشان مي دهد:
|
وضعيت ماليات (حقوق دولتي) و بهره مالكانه مناطق مختلف جهان از سال 2003 تا 2011 | ||||
|
كشور / منطقه |
2003 |
2010 تا 2011 | ||
|
نرخ ماليات يا حقوق دولتي |
نرخ بهره مالكانه |
نرخ ماليات يا حقوق دولتي |
نرخ بهره مالكانه | |
|
كانادا/ بريتيش كلمبيا a |
42.62% |
13%a |
25% |
13%a |
|
كانادا/مانتيتوبا |
45.62% |
18%a |
27% |
10-17%a |
|
كانادا/ نيوفاندلند |
43.12% |
15% on 80% of taxable income and 20% on remaining 20%a |
29% |
15% on 80% of income and 20% on remaining 20%a |
|
كانادا/ سرزمين شمالي |
43.12% |
13%a |
26.5% |
13%a |
|
كانادا/نوناوت |
43.12% |
13%a |
27% |
13%a |
|
كانادا / كبك |
38.02% |
12%a |
26.9% |
16%a |
|
كانادا / يوكن |
44.12% |
13%+a |
30% |
12%a |
|
استراليا/ جنوبي |
30% |
3.5%b |
30% (29% from 2013) |
3.5% b |
|
استراليا / غربي |
30% |
5%b |
30% (29% from 2013) |
5%b |
|
شيلي |
16.5% |
n.a. |
20% (17% from 2013) |
9%c |
|
اندونزي |
30% |
4%b |
25% |
4%b |
|
مكزيك |
34% + 10% profit sharing |
n.a. |
30% + 10% profit sharing |
n.a. |
|
مغولستان |
30% |
2.5%b |
25% |
5%b |
|
پرو |
27% + 8% profit sharing |
3%b |
30% + 8% profit sharing |
3%b |
|
آفريقاي جنوبي |
30% |
2%b |
28% |
2%b |
|
تانزانيا |
30% |
3%b |
30% |
3%b |
|
آمريكا / آلاسكا |
44.4% |
10%a |
44.4% |
10%a |
|
آمريكا / نوادا |
35% |
n.a. |
35% |
n.a. |
نكات:
a بهره مالكانه سود محور.
b بهره مالكانه بر اساس ارزش ماده معدني.
c بهره مالكانه بر اساس ارزش ماده معدني و تغيير بر حسب حاشيه سود.
d استراليا بهره مالكانه را افزايش داد ولي پيشنهاد آن براي فلزات غير آهني صورت نگرفت.
e اندونزي بهره مالكانه سودمحور 10 درصدي را براي پروژه هاي جديد جانشين بهره مالكانه 4 درصد ارزش ماده معدني نمود كه جزييات افزايش آن بدليل آنكه در زمان تحليل مشخص نبود مورد ارزيابي قرار نگرفته است.
... درآمد و سود بيش از حد در بخش بهره برداري معادن ، منجر به كاهش انگيزه براي ايجاد بهره وري حداكثري و عدم استحصال مواد معدني كم عيار مي شود ، به عنوان مثال سنگ آهن كم عيار، هم اكنون به دمپ هاي كم عيار و گاها باطله دپو مي شوند و با قيمت هاي بسيار نازل و بدون پرعيار سازي به فروش مي رسند.
...
جداول ذيل ميزان هزينه و سوددهي شركت هاي بهره بردار معادن سنگ آهن را نشان مي دهد:
1- سود ناشي از فروش سنگ آهن دانه بندي:
|
قيمت تمام شده سنگ آهن دانه بندي |
120000 ريال |
|
قيمت فروش داخلي(بر مبناي فروش 57 درصد گل گهر در تاريخ 4 آبان ماه) ( قيمت ها بين 1،000،000 تا 600،000 ريال متغير است) |
670000 ريال |
|
حداقل سود خالص در فروش داخلي به مبلغ 670،000 ريال ) |
550000=120000- 670000 |
|
درصد سود خالص در فروش داخلي |
458 درصد! |
و ...
... همانطور كه در جداول فوق مشخص است سود حاصل از فروش سنگ آهن براي شركت هاي بهره بردار معادن كه بهره مالكانه را نمي پردازند رقم هاي نجومي بيش از 400 درصد را نشان مي دهد در حالي كه متوسط سود منطقي در كليه داد و ستد هاي اقتصادي بين 15 تا 30 درصد تعريف شده است. مسلما دليل اين سود دهي كلان ، كانسنگ تقريبا مجاني است كه در اختيار اين شركت هاي بهره بردار معادن (خصوصي) گذارده شده است.
و ...
خدایا ! رحمتی کن تا ایمان ، نان و نام برایم نیاورد و قوتم بخش تا نانم را و حتی نامم را در خطر ایمانم افکنم ، تا از آنها باشم که پول دنیا را میگیرند و برای دین کار میکنند ، نه از آنان که پول دین را میگیرند و برای دنیا کار می کنند.